Metropolia Poznań debatuje o długofalowej perspektywie oświatowej

Jednym z głównych powodów przygotowania opracowania są dynamiczne i coraz bardziej złożone zmiany demograficzne zachodzące na terenie Metropolii Poznań. Postępujący proces suburbanizacji powoduje wzrost liczby mieszkańców na terenach podmiejskich, przy jednoczesnym spadku liczby ludności w Poznaniu oraz wyraźnym załamaniu liczby urodzeń. Przykładowo liczba mieszkańców Poznania spadła z ok. 584 tys. w 1999 r. do 534 tys. w 2025 r., podczas gdy Dopiewo wzrosło z 10,5 tys. do 37,5 tys. Na te aspekty zwrócił uwagę prelegent oraz ekspert wiodący - Szymon Więsław.

Zjawiska te prowadzą do nierównomiernego rozkładu potrzeb edukacyjnych – rosnącego zapotrzebowania na miejsca w placówkach w części gmin oraz konieczności ograniczania skali usług w innych. Dodatkowym wyzwaniem jest starzenie się społeczeństwa oraz zmiana struktury wieku mieszkańców, co wpływa nie tylko na edukację, ale także na oczekiwania wobec usług publicznych.

Coraz szerszy zakres wyzwań oświatowych 

Raport pokazuje, że wyzwania oświatowe wykraczają dziś daleko poza samą organizację edukacji. Coraz większego znaczenia nabierają kwestie finansowania systemu, dostępności nauczycieli, jakości infrastruktury oraz rosnącej liczby uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. W ostatnich latach obserwowany jest wyraźny wzrost liczby orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego oraz uczniów wymagających wsparcia, co przekłada się na konieczność rozbudowy oferty i zwiększania nakładów na ten obszar. 
 

W poznańskich szkołach specjalnych liczba uczniów wzrosła z 1 455  w roku szkolnym 2023/2024 do 1 656 w roku 2025/2026, a liczba oddziałów z 311 do 342. Równolegle liczba uczniów z orzeczeniami w całym poznańskim systemie wzrosła z 3 612 do 4 241, w tym liczba orzeczeń związanych z autyzmem z 837 do 1 206.

Na te wyzwania zwracał uwagę Przemysław Foligowski, dyrektor Wydziału Oświaty Urzędu Miasta Poznania, który w swojej prezentacji podkreślał m.in. rosnącą skalę potrzeb w zakresie edukacji specjalnej, presję finansową na samorządy oraz konieczność zapewnienia odpowiednich zasobów kadrowych i organizacyjnych w warunkach zmieniającej się liczby uczniów.

Edukacja ponad granicami gmin 

Istotnym elementem diagnozy jest także skala mobilności edukacyjnej uczniów. Coraz częściej uczniowie uczą się poza miejscem zamieszkania, a liczba dojazdów – szczególnie do Poznania – jest bardzo wysoka i prawdopodobnie niedoszacowana. 

To pokazuje, że system edukacji w praktyce funkcjonuje już jako jeden organizm, przekraczający granice administracyjne poszczególnych gmin. W tym kontekście kluczowe staje się podejście zakładające jedną, spójną edukację metropolitalną, realizowaną przez wiele samorządów. 

Wspólne zarządzanie zamiast nowych inwestycji

Oznacza to konieczność koordynacji działań, wspólnego planowania oferty edukacyjnej oraz racjonalnego zarządzania istniejącą infrastrukturą. Raport wyraźnie wskazuje, że w obecnych warunkach demograficznych powoływanie nowych szkół nie zawsze jest optymalnym rozwiązaniem – większe znaczenie ma efektywne wykorzystanie już istniejących zasobów, w tym adaptowanie placówek do nowych funkcji, np. tworzenia jednostek specjalnych w miejscach o malejącym zapotrzebowaniu na edukację przedszkolną.

Dodatkowym wyzwaniem dla systemu będzie najbliższy okres przejściowy – w szczególności związany z kończeniem edukacji przez pierwszy „podwójny rocznik” uczniów szkół ponadpodstawowych. Wymaga to odpowiedniego przygotowania organizacyjnego oraz uwzględnienia w prognozach tworzonych na poziomie całej metropolii.

Współpraca jako fundament zmian 

Raport podkreśla, że skuteczne reagowanie na wszystkie te procesy wymaga ścisłej współpracy samorządów oraz odejścia od myślenia wyłącznie w granicach pojedynczych jednostek. Kluczowe jest budowanie wspólnego systemu zarządzania oświatą, opartego na danych, prognozach i długofalowym planowaniu. 

Oświata jest jednym z najważniejszych obszarów wpływających na jakość życia mieszkańców oraz rozwój całej metropolii. Dlatego przygotowaliśmy dokument, który pozwala spojrzeć na system edukacji w szerszej, metropolitalnej perspektywie i wspólnie wypracowywać rozwiązania adekwatne do zmieniających się realiów demograficznych i społecznych – podkreśla Anna Aleksandrzak, Dyrektorka Biura Metropolii Poznań. 

Narzędzie dla samorządów 

Opracowanie stanowi ważny element działań Metropolii Poznań na rzecz wzmacniania współpracy samorządowej i rozwoju usług publicznych. Dokument wpisuje się również w cele „Strategii Rozwoju Ponadlokalnego Metropolii Poznań 2035”, zakładającej budowę nowoczesnej, dobrze zarządzanej i przyjaznej mieszkańcom metropolii. 

Raport ma służyć samorządom jako praktyczne narzędzie wspierające podejmowanie decyzji dotyczących rozwoju sieci szkół i placówek, polityki finansowej oraz organizacji edukacji w warunkach dynamicznych zmian. To także punkt wyjścia do dalszej współpracy, wymiany doświadczeń i budowy wspólnej, metropolitalnej wizji oświaty do 2035 roku. 

Zobacz całość opracowania:
Diagnoza stanu oraz kierunki rozwoju i finansowania systemu oświaty w Metropolii Poznań

___
Spotkanie odbyło się w ramach projektu pt. „Wzmocnienie potencjału ZIT w Metropolii Poznań" współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach programu Fundusze Europejskie dla Wielkopolski 2021-2027 (FEW 2021-2027).
___

#FunduszeEuropejskie 

#FunduszeUE 

#FEW